Mobbing Nedir?

Mobbing kavramı, İngilizce “mob” kökünden gelmekte olup, “Mob” sözcüğü, aşırı şiddetle ilişkili ve yasaya uygun olmayan kabalık anlamındadır. Sözcük Latince “mobile vulgus”tan türemiştir. İş yaşamında maddî ve manevî çok büyük zarara yol açan duygusal taciz, yakın geçmişte başlı başına bir olgu olarak tanımlanmıştır. Mobbingin (işyerinde psikolojik taciz) kelime anlamı, psikolojik şiddet,baskı, kuşatma, taciz, rahatsız etme veya sıkıntı vermektir. Türk Dil Kurumu, mobbing kavramının karşılığı olarak  “Bezdiri” kelimesini belirlemiş ve bezdiriyi “İş yerlerinde, okullarda vb. topluluklar içinde belirli bir kişiyi hedef alıp, çalışmalarını sistemli bir biçimde engelleyip huzursuz olmasına yol açarak yıldırma, dışlama, gözden düşürme” olarak tanımlamıştır.

Mobbing sözcüğü, ilk olarak hayvanların kendi aralarındaki savaşta belirlenip, daha sonra çocukların birbiriyle olan zorbalık ilişkilerini tanımlamakta kullanılmıştır. İşyerlerinde de 1950-1960’lı yıllarda yapılan araştırmalar, mobbingin sadece çocuklar arasında yaşanmadığını ortaya koymuştur. Mobbing kavramı ilk olarak 1984 yılında Dr.Heinz Leymann tarafından “İş Hayatında Güvenlik ve Sağlık” konulu raporda ortaya atılmış ve böylece bilimsellik kazanmıştır.

Mobbing Nasıl Anlaşılır?

Çalışanlar üzerinde yetki, grup psikolojisi, küme ilişkileri yolu ve sistematik baskı ile ortaya çıkar. “Sistematik” tespitinin yapılması için, uzmanlar en az altı aylık bir süre öngörmektedirler. Anlık, stresten kaynaklanan sorunlar kastedilmemektedir. Yaşanan her çatışma ya da her anlaşmazlık psikolojik taciz olarak değerlendirilmemelidir. Bir olguya psikolojik taciz diye bakabilmek için davranışların ayda birkaç kez tekrarlanması, birbiri ardına birtakım evreler içinde geçmiş olması ve bunun tekrarlama sıklığı ve uzun süre devam etmesi ve davranış tarzlarının kişiye kötü muamele şeklinde olması gerekmektedir.

Bir ya da birden fazla kişiye yöneltilen ve tekrar eden olumsuz davranışlarda iletişim olgusu olduğu için iki taraf vardır. Tacizi yapan ve hedef kişi arasında açık bir güç eşitsizliği bulunmaktadır. Kurban konumundaki kişi devamlı kaybeden kişi konumundadır. Bir tacize mobbing denilebilmesi için en azından, kasıtlılık, süreklilik ve sistemlilik niteliklerini taşımalı ve bunların varlığının teşhisi içinse, çatışmanın, kurum kültürünün ve taciz sürecinin incelenmesi gerekmektedir.

Yaşanabilecek Mobbing Vakasının Önüne Geçilmesi İçin Şunlar Yapılabilir  :

Psikolojik yıldırmaya maruz kalan çalışanın, Mobbing uygulayan kişiye taciz edici söz ve davranışlarını durdurmasını açıkça söylemesi ve bu konuşmayı yaparken gerekirse tanıklık edebilecek bir kişinin tanıklık etmesini sağlanması, 

Çalıştığı kurum yetkilileri ile bu durumu paylaşılması,

Yaşadığı olayları, verilen anlamsız emirleri ve uygulamaları yazılı olarak kaydetmesi,

Eğer sendika üyesiyse durumu bağlı olduğu sendikanın işyeri temsilcisine ya da sendika yönetimine bildirilmesi.

Mobbingi Keşfettik Sırada Bullying Var

6 yıl önce bir mahkeme kararıyla tanıştığımız mobbing, artık herkesin bildiği bir kavram. 2 yıllık Mobbingle Mücadele Derneği, 16 bin kişiye yardımcı oldu. Şimdi sırada 'akran zorbalığı' olan 'bullying' var.

Mobbing (iş yerinde psikolojik taciz) farkındalığını artıran çalışmalarıyla dikkat çeken Mobbingle Mücadele Derneği Mobbingder, 2 yıl içinde Türkiye'nin dört bir yanında temsilciliklerini artırarak mağdurlara yardımcı oldu. Dernek, kamu kurum ve kuruluşlarıyla da çok sayıda etkinlik gerçekleştirdi. Hakim ve savcıların mobbing farkındalığını arttırmak amacıyla Türkiye genel bir anket çalışması başlatan Mobbingder, psikolojik tacizin önlenmesi ve kanunu uygulayacak bir kurum oluşturulması için 2 kanun taslağı hazırladı. Dernek verilerine göre, 2 yıl içinde 16 bin mobbing mağduruna yardım elini uzattı.

Yasaya giriyor

Mobbing mağdurları, birçok emsal yargı kararıyla hukuk mücadelesi verirken önümüzdeki temmuz ayında yürürlüğe girecek yeni Türk Borçlar Kanunu'yla 'mobbingle mücadele'ye yasal dayanak da gelecek. Kanunda 'işçinin kişiliğinin korunması' başlıklı maddede mobbing şöyle ifade ediliyor: 'İşveren; hizmet ilişkisinde, işçinin kişiliğini korumak ve saygı göstermek ve işyerinde dürüstlük ilkelerine uygun bir düzeni sağlamakla, özellikle işçilerin psikolojik ve cinsel tacize uğramamaları ve bu tür tacizlere uğramış olanların daha fazla zarar görmemeleri için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür.'

Akran zorbalığı

Mobbingder, son yıllarda okullarda arttığı gözlenen bullying konusuna da dikkati çekti. Bullying, (akran zorbalığı) şöyle tanımlandı: 'Bir ya da birden çok öğrencinin kendilerinden daha güçsüz öğrencileri kasıtlı ve sürekli olarak rahatsız etmesiyle sonuçlanan ve kurbanın kendisini koruyamayacak durumda olduğu bir saldırganlık türüdür. Akran zorbalığı, tekme atma, tokat vurma, itme, çekme gibi fiziksel, sataşma, alay etme, dalga geçme, kızdırma, hoşa gitmeyen isim takma, küçük düşürücü sözler söyleme gibi sözel; dedikodu ve söylenti çıkarıp yayma, arkadaş grubundan dışlayarak yalnızlığa terk etme gibi dolaylı ya da para veya diğer eşyalarını zorla alma, almakla tehdit etme, eşyalarına zarar verme gibidavranışsal olarak ortaya çıkabilir.'

İşyerinde psikolojik terör patladı

'İşyerinde psikolojik terör' olarak nitelendirilen mobbingde patlama yaşanıyor. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Adli Tıp Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hamit Hancı bu patlamayı ve sonuçlarını şöyle değerlendirdi: 'Mobbing, kompleksli kişilik sorunudur. Yüksek sesle emir ve talimat verilmesi, işini iyi yapmadığının söylenmesi, telefonla konuştuğuna aldırmadan emir verilmesi, bir işi bitirmeden diğerine koşturulması ve bunların süreklilik arz etmesi... Bunu yapanlar, kendi eksikliklerinin telafisi çabasındadır. Konumları adına korku ve güvensizdirler. Zayıf yapılı insanlar, başkalarını ezerek aslında zayıflıklarını örtmektedir. Mobbing, genellikle işini çok iyi, hatta mükemmel yapan, ilişkileri olumlu, çalışma ilkeleri ve değerleri sağlam, dürüst ve güvenilir, kuruluşa sadık kişilere yönelmektedir. Mobbing, alkol ya da madde kullanımı, anksiyete, benlik saygısında azalma, hipertansiyon, depresyon hatta intiharla sonuçlanabiliyor. Mobbing kurbanları profesyonel yardım alabilir. Mobbingde Fransa'daki gibi öncelikle arabuluculuk sistemi, Japonya'daki gibi Alo Mobbing hattı oluşturulmalı. Yasal yaptırımları da içeren özel bir Mobbingle Mücadele Yasası çıkarılmalıdır.


Kaynak: Akşam Gazetesi (Dilek GEDİK-Hakkı KURBAN’ın haberi)